Έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί ένα αρνητικό σχόλιο μπορεί να σου χαλάσει ολόκληρη την ημέρα, ενώ δέκα θετικά περνούν σχεδόν απαρατήρητα; Η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο που λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος.
Η βασική αποστολή του εγκεφάλου δεν είναι να μας κάνει ευτυχισμένους, αλλά να μας κρατά ασφαλείς. Για χιλιάδες χρόνια, οι πρόγονοί μας έπρεπε να εντοπίζουν γρήγορα κάθε πιθανό κίνδυνο, καθώς ένα λάθος μπορούσε να αποβεί μοιραίο.
Αυτή η εξελικτική προσαρμογή εξακολουθεί να επηρεάζει τη σκέψη μας και σήμερα, παρόλο που οι περισσότεροι από τους κινδύνους που αντιμετωπίζουμε δεν απειλούν τη ζωή μας.
Η αρνητική προκατάληψη στην καθημερινότητα
Οι ψυχολόγοι περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως «αρνητική προκατάληψη» (negativity bias). Πρόκειται για την τάση του εγκεφάλου να δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στις αρνητικές εμπειρίες σε σχέση με τις θετικές.
Για παράδειγμα:
- Ένας συνάδελφος κάνει μια αρνητική παρατήρηση, ενώ όλοι οι υπόλοιποι σε επαινούν. Πιθανότατα θα θυμάσαι περισσότερο την κριτική.
- Ένα μήνυμα μένει αναπάντητο για λίγες ώρες και ο νους αρχίζει να δημιουργεί αρνητικά σενάρια.
- Ένα μικρό λάθος στη δουλειά μοιάζει σημαντικότερο από όλες τις επιτυχίες της εβδομάδας.
Ο εγκέφαλος θεωρεί ότι είναι προτιμότερο να υπερεκτιμήσει έναν πιθανό κίνδυνο παρά να τον αγνοήσει.
Οι προσωπικές μας πεποιθήσεις επηρεάζουν την πραγματικότητα που βλέπουμε
Δεν αντιλαμβανόμαστε όλοι τα γεγονότα με τον ίδιο τρόπο. Οι εμπειρίες, οι φόβοι, οι αξίες και οι πεποιθήσεις μας λειτουργούν σαν ένα νοητικό φίλτρο μέσα από το οποίο ερμηνεύουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας. Αν κάποιος πιστεύει ότι δεν είναι αρκετά ικανός, είναι πιθανό να εστιάζει περισσότερο στα λάθη του παρά στις επιτυχίες του. Αντίστοιχα, κάποιος που θεωρεί ότι οι άλλοι δεν τον εκτιμούν μπορεί να ερμηνεύσει ουδέτερες συμπεριφορές ως απόρριψη.
Η ανάγκη να επιβεβαιώνουμε όσα ήδη πιστεύουμε
Ο ανθρώπινος νους έχει επίσης την τάση να αναζητά πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις ήδη υπάρχουσες πεποιθήσεις του. Αυτό είναι γνωστό ως «μεροληψία επιβεβαίωσης» (confirmation bias).
Με απλά λόγια, προσέχουμε περισσότερο όσα συμφωνούν με όσα ήδη πιστεύουμε και συχνά αγνοούμε στοιχεία που θα μπορούσαν να αλλάξουν την οπτική μας.
Πώς μπορούμε να περιορίσουμε αυτή την τάση;
- Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε ο εγκέφαλός μας, μπορούμε όμως να γίνουμε πιο συνειδητοί απέναντι στις σκέψεις μας.
- Μερικές χρήσιμες ερωτήσεις είναι:
- Βασίζεται αυτή η σκέψη σε γεγονότα ή σε υποθέσεις;
- Υπάρχει κάποια εναλλακτική εξήγηση;
- Εστιάζω μόνο στα αρνητικά στοιχεία της κατάστασης;
- Πώς θα έβλεπε το ίδιο γεγονός ένας τρίτος, πιο αντικειμενικός παρατηρητής;
Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο δεν είναι πάντα αντικειμενικός. Ο εγκέφαλός μας φιλτράρει συνεχώς τις πληροφορίες, δίνοντας προτεραιότητα σε ό,τι θεωρεί σημαντικό για την ασφάλεια και την επιβίωσή μας. Η αναγνώριση αυτής της διαδικασίας δεν σημαίνει ότι θα σταματήσουμε να έχουμε αρνητικές σκέψεις. Μας βοηθά όμως να μην τις αντιμετωπίζουμε ως απόλυτες αλήθειες. Όσο περισσότερο παρατηρούμε τις νοητικές μας συνήθειες με περιέργεια και κριτική σκέψη, τόσο πιο ισορροπημένη γίνεται η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο γύρω μας.
Πηγή άρθρου: Psychology Today
Διαβάστε επίσης: Γιατί νιώθουμε τύψεις, όταν έχουμε ανάγκη από ξεκούραση
