Σύμφωνα με νέα έρευνα, οι άνθρωποι ξοδεύουν τα περισσότερα όταν αισθάνονται ότι έχουν τον ελάχιστο έλεγχο στη ζωή τους, και το online καλάθι αγορών είναι μια μικρή επικράτεια όπου αποφασίζουν εκείνοι.
O ψυχολόγος Scott Rick στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν έχει βρει μια διαφορετική εξήγηση για το νυχτερινό μας κυνήγι αγορών. Όταν οι συμμετέχοντες στη μελέτη του ψώνιζαν και έπαιρναν αποφάσεις, ένιωθαν λιγότερη λύπη, και αυτό δεν αφορούσε το προϊόν. Αφορούσε τη διαδικασία της επιλογής. Αυτοί που περιηγήθηκαν χωρίς να αποφασίσουν δεν πήραν την ίδια τόνωση.
Όταν περνάς όλη τη μέρα μέσα στις αποφάσεις των άλλων, το καλάθι αγορών είναι μια μικρή επικράτεια όπου κάθε επιλογή είναι δική σου. Η μέρα σου ήταν οι αποφάσεις των άλλων, αλλά η εφαρμογή αγορών είναι αποκλειστικά δική σου. Μέχρι τη στιγμή που βρίσκεσαι στο κρεβάτι με το κινητό σου, οι περισσότερες αποφάσεις της ημέρας είχαν ληφθεί από άλλους ανθρώπους ή από καταστάσεις που δεν μπορούσες να αλλάξεις. Δεν έχασες τον έλεγχο σε κάτι σπουδαίο. Απλώς δεν τον είχες ποτέ στα ήσυχα μέρη όπου έχει σημασία. Τότε ανοίγεις μια εφαρμογή και ξαφνικά είσαι εσύ αυτός που αποφασίζει. Το εύρος τιμών, το χρώμα, τι μπαίνει στο καλάθι, τι διαγράφεται.
Μπορείς να αλλάξεις γνώμη τρείς φορές και κανείς δεν το προσέχει. Μπορείς να αφιερώσεις δέκα λεπτά σε ένα ζευγάρι παπούτσια και να φύγεις, και δεν σου κοστίζει τίποτα. Κανείς δεν απαιτεί να το δικαιολογήσεις. Κανείς δεν περιμένει την απάντησή σου. Δεν είναι και πολλά, αλλά τα ελέγχεις όλα εσύ. Μέχρι τις 11 το βράδυ έχεις ήδη πάρει χίλιες αποφάσεις και το κομμάτι σου, που λέει «όχι» έχει σχολάσει.
Αυτό δεν συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος ξαφνικά χρειάζεται ψώνια μετά το σκοτάδι. Έχει να κάνει με το τι έχει απομείνει από την ικανότητά σου να παίρνεις αποφάσεις μέχρι το τέλος της ημέρας.
Τι είναι η γνωστική εξάντληση και πώς συνδέεται με το online shopping?
Ο Ross Steinman, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Widener που μελετά τη συμπεριφορά των καταναλωτών, μιλά για γνωστική εξάντληση. Δηλαδή, ξυπνάς με μια περιορισμένη ποσότητα ψυχικής ενέργειας για αποφάσεις. Τι να φορέσεις, τι να πεις στο email, τι να ταΐσεις τους πάντες, πώς να χειριστείς το πρόβλημα στη δουλειά. Μέχρι τη νύχτα, αυτή η ενέργεια έχει εξαντληθεί. Το κομμάτι του εαυτού σου που κανονικά θα σου έλεγε ότι έχεις ήδη έξι παραλλαγές αυτού του ρούχου λειτουργεί με τα τελευταία αποθέματα.
Γι’ αυτό το «απλώς κοιτάζω» στις δύο το μεσημέρι παραμένει απλώς κοίταγμα, αλλά το «απλώς κοιτάζω» στις 11:45 το βράδυ καταλήγει σε ένα email επιβεβαίωσης. Η εμπειρία μοιάζει ίδια και τις δύο φορές. Αυτό που έχει αλλάξει είναι πόση αντίσταση σου έχει απομείνει. Στις 2 το μεσημέρι, θα το είχες ξανασκεφτεί και θα το είχες αποτρέψει. Τα μεσάνυχτα, η φωνή που σε αποτρέπει έχει ήδη πάει για ύπνο. Μερικές φορές η απόλαυση δεν βρίσκεται στο να σου ανήκει το αντικείμενο, αλλά στο να αποφασίζεις για αυτό.
Αυτό μπορεί να είναι το κομμάτι που με εξέπληξε περισσότερο όταν άρχισα να προσέχω τι έκανα. Τις μισές φορές φτιάχνω ένα καλάθι για σαράντα λεπτά και μετά κλείνω την καρτέλα χωρίς να αγοράσω τίποτα. Και πάλι νιώθω καλύτερα.
Αυτό δεν βγάζει νόημα αν το κάνεις για τα προϊόντα. Βγάζει απόλυτο νόημα αν το κάνεις για τη διαδικασία της επιλογής.
Το καλάθι είναι ένα μικρό δημιουργικό έργο χωρίς προθεσμία και χωρίς πελάτη
Είσαι ο σχεδιαστής, ο επιμελητής και ο μοναδικός κριτής, και τίποτα από όσα κάνεις εκεί μέσα δεν έχει συνέπειες μέχρι να πατήσεις ένα κουμπί που σχεδόν ποτέ δεν πατάς. Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο η διαγραφή ολόκληρου του καλαθιού το πρωί δεν μοιάζει με απώλεια. Αυτό που βοήθησε, έχει ήδη συμβεί. Πέρασες είκοσι λεπτά σε έναν χώρο όπου ήσουν η μόνη αρχή, και μέχρι τη στιγμή που άφησες κάτω το κινητό, η ένταση είχε υποχωρήσει. Τα αντικείμενα ήταν απλώς το υλικό που χρησιμοποίησες για να φτάσεις εκεί.
Υπάρχει μια γραμμή μεταξύ της αποσυμπίεσης και κάτι που δεν μπορείς να σταματήσεις να κάνεις. Οι αγορές στο διαδίκτυο είναι μοναδικά απαλλαγμένες από τριβές.
Ένα κλικ, αποθηκευμένη κάρτα, καμία ώρα κλεισίματος, κανένας πωλητής να σε κοιτάζει καθώς περιηγείσαι. Μπορείς να αγοράσεις ένα φόρεμα στη 1 το βράδυ με τις πιτζάμες σου και να το ξεχάσεις μέχρι να εμφανιστεί τρεις μέρες αργότερα. Τα ίδια χαρακτηριστικά που το καθιστούν μια καλή διέξοδο χαλάρωσης αργά το βράδυ, το κάνουν επίσης εύκολο να ξεπεράσεις το σημείο όπου βοηθάει.
Εάν το τελετουργικό μετατρέπεται τακτικά σε αγορές που μετανιώνεις, πακέτα που κρύβεις ή σε ένα μοτίβο που δεν μπορείς να σπάσεις, αυτό έχει ξεπεράσει τη γραμμή της αποσυμπίεσης. Αξίζει να το προσέξεις αυτό και να το συζητήσεις με κάποιον που μπορεί να σε βοηθήσει να καταλάβεις πού τελειώνει η συνήθεια και πού αρχίζει το πρόβλημα.
Images: shutterstock.com
Διαβάστε ακόμη: 4 πρακτικά βήματα για τη διαχείριση άγχους και την ηρεμία του σώματος
