Μια περίεργη διαίσθηση μπορεί να εμφανιστεί πριν από μια σημαντική συζήτηση, μια συνέντευξη για δουλειά ή ένα πρώτο ραντεβού.
Το στομάχι σας σφίγγεται, η αναπνοή σας αλλάζει ή το σώμα σας μοιάζει να οπισθοχωρεί προτού προλάβετε να εξηγήσετε το γιατί. Αυτό το συναίσθημα συχνά παραβλέπεται ως απλό άγχος, όμως η ψυχολογία αντιμετωπίζει τη διαίσθηση ως κάτι παραπάνω από μια μυστικιστική προαίσθηση. Πρόκειται για ένα γρήγορο κράμα μνήμης, συναισθήματος και μικροσκοπικών ενδείξεων της παρούσας στιγμής, το οποίο μερικές φορές φτάνει στη συνείδηση προτού η λογική προλάβει να το επεξεργαστεί πλήρως.
Η διαίσθηση δεν είναι μαγεία
Το Psychology Today περιγράφει τη διαίσθηση ως μια μορφή γνώσης που εμφανίζεται στη συνείδηση χωρίς προφανή συλλογισμό. Σε απλά ελληνικά, το μυαλό σας συγκρίνει αυτό που συμβαίνει τώρα με όσα έχει μάθει στο παρελθόν, ακόμη και όταν δεν έχετε επίγνωση αυτής της σύγκρισης.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ένα ένστικτο (gut feeling) μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά. Μπορεί να μοιάζει με ψίθυρο, με έναν κόμπο στο στομάχι ή με μια ξεκάθαρη αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά. Δεν είναι κάθε σήμα σωστό, αλλά η διαδικασία δεν αποτελεί φαντασίωση.
Τι παρατηρεί πρώτα το σώμα
Το 2016, οι Galang Lufityanto, Chris Donkin και Joel Pearson μελέτησαν αν οι ασυνείδητες συναισθηματικές πληροφορίες θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις αποφάσεις.
Η ομάδα, εργαζόμενη μέσω της Σχολής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας, διαπίστωσε ότι τα κρυφά συναισθηματικά ερεθίσματα μπορούσαν να κάνουν τους ανθρώπους πιο γρήγορους, πιο ακριβείς και με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση σε μια απλή δοκιμασία λήψης αποφάσεων.
Ο Pearson το έθεσε ξεκάθαρα όταν δήλωσε ότι τα δεδομένα υποδηλώνουν πως οι ασυνείδητες πληροφορίες στο σώμα ή τον εγκέφαλο μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να πάρουν «καλύτερες αποφάσεις, πιο γρήγορες αποφάσεις». Αυτό δεν σημαίνει ότι μια προαίσθηση πρέπει να αντικαταστήσει τις αποδείξεις. Σημαίνει ότι το σώμα μπορεί να είναι μια επιπλέον πηγή πληροφοριών, ειδικά όταν μια κατάσταση μοιάζει οικεία αλλά είναι δύσκολο να εξηγηθεί.
Το παλιό στοιχείο από τις ριψοκίνδυνες επιλογές
Αυτή η ιδέα έχει μια μακρύτερη επιστημονική διαδρομή. Μια μελέτη του 1997 στο περιοδικό Science, με επικεφαλής τον Antonio Bechara, εξέτασε άτομα σε ένα παιχνίδι με τράπουλα, όπου ορισμένες επιλογές φαίνονταν ελκυστικές αλλά αποδεικνύονταν επιζήμιες με την πάροδο του χρόνου. Οι υγιείς συμμετέχοντες άρχισαν να εμφανίζουν αλλαγές στην αγωγιμότητα του δέρματος προτού προλάβουν να πουν ξεκάθαρα ποιες επιλογές ήταν ριψοκίνδυνες.
Η αγωγιμότητα του δέρματος είναι μια απλή μέτρηση των μικροσκοπικών αλλαγών στον ιδρώτα του δέρματος, που συχνά συνδέεται με το στρες ή την εγρήγορση. Σε καθημερινούς όρους, το σώμα αντιδρούσε προτού το άτομο μπορέσει να διατυπώσει το μοτίβο με λόγια. Δεν το έχουμε νιώσει όλοι αυτό σε ένα δωμάτιο όπου η διάθεση άλλαξε προτού κάποιος το πει δυνατά;
Οι σχέσεις κάνουν τη διαίσθηση να ακούγεται δυνατά
Οι σχέσεις είναι ένας χώρος όπου η διαίσθηση συχνά γίνεται πολύ έντονη. Κάποιος μπορεί να λέει ότι είναι ήρεμος, ειλικρινής ή ότι έχει τον έλεγχο, αλλά τα μάτια, ο τόνος της φωνής, ο χρονισμός ή η στάση του σώματός του μπορεί να λένε μια διαφορετική ιστορία. Το νευρικό σας σύστημα μπορεί να εντοπίσει μικρές αντιφάσεις προτού το συνειδητό μυαλό σας χτίσει μια ολοκληρωμένη άποψη.
Αυτό μπορεί να συμβεί και με θετικούς τρόπους. Ένα χαμόγελο μπορεί να εμφανιστεί προτού καταλάβετε γιατί κάποιος σας εμπνέει ασφάλεια. Από την άλλη πλευρά, οι ώμοι σας μπορεί να σφιχτούν όταν μια συζήτηση φαίνεται φιλική επιφανειακά, αλλά κάτι από κάτω μοιάζει λάθος. Δεν αποτελεί απόδειξη από μόνο του, αλλά αξίζει να το προσέξετε.
Διάσημες φωνές που το έχουν παρατηρήσει
Η Oprah Winfrey έχει περιγράψει τη διαίσθηση ως ένα «συναισθηματικό σύστημα GPS» και έχει πει ότι τα λάθη ακολουθούσαν όταν την αγνοούσε. Το σκεπτικό της ήταν πρακτικό, όχι μυστικιστικό. Μερικές φορές το δύσκολο κομμάτι είναι να μείνεις αρκετά ήσυχος ώστε να ακούσεις το σήμα.
Ο Steven Spielberg μοιράστηκε μια παρόμοια ιδέα με τους αποφοίτους του Χάρβαρντ το 2016, λέγοντας ότι η διαίσθηση «ψιθυρίζει» ενώ η συνείδηση «φωνάζει». Αυτή η εικόνα έχει σημασία επειδή η διαίσθηση είναι συχνά ήσυχη. Δεν έρχεται πάντα σαν κεραυνός· μερικές φορές είναι απλώς εκείνη η μικρή παύση πριν πείτε το «ναι».
Η διαίσθηση είναι συχνά το αποτέλεσμα του σώματος που πιάνει ανεπαίσθητα στοιχεία προτού το συνειδητό μυαλό μπορέσει να τα επεξεργαστεί. Συνεπώς, λειτουργεί ως ένα εσωτερικό σύστημα καθοδήγησης.
Ακούγοντας το ένστικτο και όχι άλλα πράγματα
Εδώ υπάρχει μια παγίδα. Το άγχος, η εξάντληση, η πείνα, οι προκαταλήψεις και οι παλιοί φόβοι μπορούν να μεταμφιεστούν σε διαίσθηση. Οι γρήγοροι χτύποι της καρδιάς πριν από μια παρουσίαση μπορεί να μην είναι προειδοποίηση ότι η δουλειά είναι λάθος. Μπορεί απλώς να είναι το σώμα που κάνει αυτό που κάνουν τα σώματα υπό πίεση.
Γι’ αυτό οι ειδικοί προειδοποιούν να μην αντιμετωπίζουμε κάθε εσωτερικό σήμα ως αλήθεια. Η διαίσθηση φαίνεται να είναι πιο χρήσιμη όταν προέρχεται από διδαγμένα μοτίβα και ένα ήρεμο σώμα, όχι από πανικό ή προκατάληψη. Σε πρακτικούς όρους, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ελέγχετε το συναίσθημα σε σχέση με τα γεγονότα πριν πάρετε μια σοβαρή απόφαση.
Πώς να εκπαιδεύσετε το σήμα
Μια απλή άσκηση μπορεί να βοηθήσει. Πριν από μια σημαντική συζήτηση, σταματήστε για λίγα δευτερόλεπτα και αναρωτηθείτε τι κάνει το σώμα σας. Είστε σφιγμένοι, ανοιχτοί, ανήσυχοι, βιαστικοί ή παράξενα ήρεμοι;
Στη συνέχεια, δοκιμάστε το αργότερα. Το συναίσθημα έδειχνε κάτι πραγματικό ή ήταν απλώς το στρες από μια κουραστική μέρα, ο πολύς καφές ή ο λιγοστός ύπνος; Με τον καιρό, αυτού του είδους η ήσυχη παρακολούθηση μπορεί να κάνει τη διαίσθηση λιγότερο μυστηριώδη και πιο χρήσιμη.
Στο τέλος της ημέρας, το μήνυμα δεν είναι ότι το ένστικτο κερδίζει τη λογική κάθε φορά. Το καλύτερο μάθημα είναι ότι η λογική και η διαίσθηση λειτουργούν καλύτερα όταν επικοινωνούν μεταξύ τους. Το σώμα σας μπορεί να μην τα ξέρει όλα, αλλά μερικές φορές σας χτυπάει στον ώμο προτού ο εγκέφαλός σας ολοκληρώσει τις πράξεις.
Η βασική μελέτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Psychological Science
All images: Shutterstock.com
Διαβάστε ακόμη: Διαλογισμός: Τι προσφέρει στο σώμα και το μυαλό μας
