Αυτό που βλέπεις, βιώνεις και ακούς κατά τη διάρκεια της προβολής της «Οδύσσειας» είναι επικό. Και αυτό δεν μπορείς να το στερήσει κανείς από το Νόλαν.
Μετά την πρώτη προβολή της ταινίας, μαθαίνω τις λεπτομέρειες. Από το επαγγελματικό ήθος του Ματ Ντέιμον μέχρι τη δημιουργική σύνθεση του soundtrack από τον Λούντβιχ Γκόρανσον αυτό το φιλμ nailed it!
Πριν ακόμη γίνει το edit, η ταινία επικρίθηκε όσο λίγες: γιατί να επιλεγεί η Lupita Nyong’o για να ενσαρκώσει την ωραία Ελένη ή ο Elliot Page (ο οποίος, ήταν ανατριχιαστικά καλός ακόμη και στα λίγα λεπτά, που εμφανίζεται) τον Σίνωνα. Αυτό όμως, ήταν ένα στοιχείο για όλους εμάς να μην αναζητήσουμε το ομηρικό έπος και την απόλυτη απόδοση του μύθου. Συνεπώς, προετοιμασμένοι για αυτό, αφεθήκαμε στη μαγεία του νολαν-ικού σύμπαντος. Ένα ταξίδι, που χάρις και στο τεράστιο budget των 250 εκατ. δολάρια αλλά και την ματιά του δημιουργού του μοιάζει τόσο χειροποίητο όσο και σημερινό.
Ο Νόλαν επιλέγει να πει την ιστορία του Οδυσσέα μετά την πτώση της Τροίας με έναν αρκετά σύγχρονο τρόπο και την αφρόκρεμα των Hollywood stars και πετυχαίνει να ρίξει το box office (Αυτή τη στιγμή, έχει συγκεντρώσει 639,6 εκατομμύρια δολάρια από την πρεμιέρα του μέχρι σήμερα).
Ακολουθώντας τα χνάρια του ομηρικού έπους αλλά με όλα τα χαρακτηριστικά ενός blockbuster, ο Κρίστοφερ Νόλαν και οι συντελεστές της ταινίας μας παραδίδουν μία ταινία βαθιά αντιπολεμική, αντι-ξενοφοβική, ανθρώπινη και αληθινή. Γιατί κυρίως είναι ανθρώπινη, ακόμη και όταν αντιμετωπίζει θεούς και θηρία.
Το πρώτο crash test της ταινίας και πώς το πέρασε
Ο ήχος σε μία ταινία είναι το πρώτο crash test για μένα. Σε αυτήν την περίπτωση και ο ήχος είναι επικός αλλά και οι… σιωπές του. Οι παύσεις, δυναμώνουν την εικόνα και ο Νόλαν είναι master σε αυτό. Στην «Οδύσσεια» ο ήχος είναι για Όσκαρ. Ο δημιουργός της είχε θέσει τον πήχη ήδη πολύ ψηλά, όταν ζήτησε από τον Γκόρανσον να συνθέσει μουσική, χωρίς να χρησιμοποιήσει παραδοσιακή ορχήστρα, και να αφήσει εκτός ότι έχουμε συνηθίσει να ακούμε σε κινηματογραφικές απεικονίσεις της αρχαιότητας. Το αποτέλεσμα, που απολαύσαμε, προέκυψε από αρχαιοελληνικά όργανα, γκονγκ και διάφορες μεταλλικές επιφάνειες.
Η μουσική, ήταν μόνο ένα κομμάτι στην «Οδύσσεια», που είδαμε και μας συνόδευσε αρκετές ώρες μετά, την έξοδο από την κινηματογραφική αίθουσα.
Βοήθησε, φυσικά στο ταξίδι των θεατών. Αυτό το ταξίδι ήταν περισσότερο στο ομηρικό έπος και όχι στο χρόνο. Αν και εξαιρετικοί στους ρόλους που υποδύθηκαν οι βασικοί πρωταγωνιστές (Tom Holland – Τηλέμαχος, Anne Hathaway – Πηνελόπη και Matt Damon – Οδυσσέας), δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν το μεγαλείο ούτε της ιστορίας αλλά ούτε και της απόδοσης.
Ο Matt Damon είναι ένας ηθοποιός, που απέδειξε γιατί το Hollywood τον αγαπάει τόσο πολύ όλα αυτά τα χρόνια της καριέρας του, ήταν πολύ καλός στο ρόλο του αλλά ο Οδυσσέας του Κρίστοφερ Νόλαν, δεν ήταν ο Οδυσσέας του Ομήρου.
Το ταξίδι στο σύμπαν του Ομήρου μέσα από την απόδοση του Νόλαν
Προσπαθώντας να αποφύγω τα spoilers, αυτός ο Οδυσσέας έπασχε περισσότερο από τύψεις για όσα άσχημα πράγματα έχει διαπράξει στη ζωή του, παρά από νόστο για το νησί και την οικογένεια του.
Σαν να πάσχει από ένα αθεράπευτο μετατραυματικό στρες, ταλαιπωρείται στις θάλασσες και στις στεριές με τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, τους Λαιστρυγόνες – που κατά τον Νόλαν είναι γίγαντες με μεσαιωνικές πανοπλίες – τον Κύκλωπα και την Κίρκη.
Έχει στο πλάι του τη θεά Αθηνά της Zendaya, που αν και τον στηρίζει αδιάκοπα, μοιάζει ευάλωτη και μελαγχολική, παρά προστάτιδα του. Βέβαια, αυτό ήθελε ο δημιουργός του φιλμ, ο οποίος στην πρώτη κιόλας λήψη της Αθηνάς –, χαρακτήρισε την Zentaya «perfect».
Σε έναν τόσο σύνθετο και πανανθρώπινο ρόλο, ο Matt Damon είναι αναμφίβολα αξιόπιστος. Ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία ηθοποιών που υπηρετούν τον χαρακτήρα χωρίς να επιβάλλονται πάνω στην ταινία.
Το απέδειξε στο The Talented Mr. Ripley, στο Interstellar και στη σειρά ταινιών Jason Bourne. Είναι ένας ηθοποιός που «κάνει τη δουλειά», και την κάνει εξαιρετικά.
Όλα τα λεφτά η gothic αλλά ανθρώπινη εκδοχή της Κίρκης από την Samantha Morton, που με έναν μαγικό τρόπο δείχνει σε «live μετάδοση», μετατρέπει τους συντρόφους του Οδυσσέα σε γουρούνια.
Ο Κρίστοφερ Νόλαν άλλωστε, αποφεύγει τα ψηφιακά εφέ (CGI) και προτιμά τις πραγματικές εκρήξεις και τα αληθινά σκηνικά για να είναι αυθεντική η εμπειρία των ηθοποιών και η αίσθηση της εικόνας.
Είναι τόσο καλή η ίδια αλλά και η ιστορία της, που ξεπερνά ακόμη και την εξωπραγματικά όμορφη Καλυψώ της Charlize Theron.
Το μετατραυματικό στρες του Οδυσσέα και η επιστροφή
Δεν μπορώ να πω ότι ενθουσιάστηκα με την επιλογή του Matt Damon για τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Προσπαθώντας να παραμείνω αντικειμενική, αναγνωρίζω ότι προσφέρει μια εξαιρετική ερμηνεία. Ίσως πράγματι την καλύτερη της καριέρας του. Είναι όμως αρκετό για έναν χαρακτήρα που εδώ και σχεδόν τρεις χιλιετίες αποτελεί σύμβολο της οξυδέρκειας, της πολυμήχανης σκέψης, της περιέργειας και της σοφίας;
Ο Οδυσσέας του Νόλαν δεν είναι απλώς ένας πολεμιστής που παλεύει να επιστρέψει στην Ιθάκη. Είναι ένας άνθρωπος βαθιά τραυματισμένος από τις ίδιες του τις επιλογές. Στο νησί της Καλυψούς μοιάζει να βασανίζεται όχι μόνο από τη μοναξιά της εξορίας, αλλά και από το βάρος της μνήμης.
Η ευφυΐα που χάρισε στους Αχαιούς τη νίκη με τον Δούρειο Ίππο έχει ταυτόχρονα ανοίξει τον δρόμο για μια ανείπωτη καταστροφή. Μέσα σε όλη τη μυθική διάσταση του ήρωα, ο Νόλαν επιμένει να αναδεικνύει έναν άνθρωπο γεμάτο ενοχές, μεταμέλεια και νοσταλγία για έναν κόσμο που έχει χαθεί οριστικά.
Αν στον Όμηρο ο μεγαλύτερος διώκτης του Οδυσσέα είναι ο Ποσειδώνας, στον Νόλαν μοιάζει να είναι η ίδια του η μνήμη. Οι θεοί εξακολουθούν να υπάρχουν, όμως ο πιο αμείλικτος αντίπαλος του ήρωα είναι πλέον η συνείδησή του.
Ο νόστος, η μνήμη και η τιμωρία των θεών
Στην καρδιά αυτής της ανάγνωσης βρίσκεται και η έννοια της φιλοξενίας, μία από τις θεμελιώδεις αξίες του ομηρικού κόσμου. Σύμφωνα με τον νόμο του Δία Ξενίου, κάθε ξένος δικαιούται τροφή, στέγη και προστασία, γιατί μπορεί να είναι ένας θεός μεταμφιεσμένος σε ζητιάνο.
Η ταινία υπενθυμίζει αυτή την αρχή ήδη από τις πρώτες σκηνές, μετατρέποντάς την σε ένα σχόλιο που ξεπερνά την αρχαιότητα και αφορά ευθέως το σήμερα: μια κοινωνία που στρέφεται εναντίον του ξένου, του φτωχού και του κατατρεγμένου υπονομεύει τελικά το ίδιο της το μέλλον.
Η ειρωνεία είναι ότι και ο ίδιος ο Οδυσσέας έχει παραβιάσει αυτή την ιερή αξία. Ο Δούρειος Ίππος παρουσιάστηκε στους Τρώες ως αφιέρωμα στη θεά Αθηνά, ένα δώρο που τους οδήγησε να ανοίξουν μόνοι τους τις πύλες της πόλης. Στην πραγματικότητα, όμως, έκρυβε μέσα του τον εχθρό και τον θάνατο. Αυτή η πράξη εξαπάτησης μοιάζει να βαραίνει τον ήρωα σε ολόκληρο το ταξίδι της επιστροφής του και αποτελεί, στην οπτική του Νόλαν, μία από τις σημαντικότερες πηγές της εσωτερικής του τιμωρίας.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο σύγχρονο στοιχείο της ταινίας του Νόλαν.
Δεν αναρωτιέται μόνο πώς επέστρεψε ο Οδυσσέας στην Ιθάκη, αλλά και αν μπορεί πραγματικά να επιστρέψει ένας άνθρωπος από έναν πόλεμο. Γιατί η μεγαλύτερη τιμωρία του δεν είναι μόνο η οργή των θεών. Είναι η μνήμη.
Και τότε έρχεται σχεδόν αυθόρμητα στον νου η «Ελένη» του Γιώργου Σεφέρη. Εκεί όπου ο ποιητής, μέσα από τη μορφή του Τεύκρου, απογυμνώνει τον ηρωισμό από τη λάμψη του και μας αναγκάζει να αντικρίσουμε το πραγματικό κόστος του πολέμου:
«πως τόσος πόνος τόση ζωή
πήγαν στην άβυσσο
για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη.»
Ο Οδυσσέας του Νόλαν μοιάζει να κουβαλά ακριβώς αυτό το βάρος. Όχι μόνο τη νοσταλγία της Ιθάκης, αλλά και τη γνώση ότι πίσω από κάθε μεγάλη νίκη υπάρχουν άνθρωποι που δεν θα επιστρέψουν ποτέ. Και ίσως αυτή να είναι η πιο τραγική, αλλά και η πιο ανθρώπινη, ανάγνωση του μεγαλύτερου ήρωα της ελληνικής μυθολογίας.
Images: shutterstock.com
Διαβάστε σχετικά: The Odyssey του Christopher Nolan
