Οι άνθρωποι φαίνεται να βλέπουν την ανατολή και το ηλιοβασίλεμα «σχεδόν σαν εξώφυλλα βιβλίου».
Ένα από τα κύρια οφέλη πηγάζει από το δέος που εμπνέει ένα ηλιοβασίλεμα, το οποίο, σύμφωνα με έρευνες, μπορεί να έχει εντυπωσιακό αντίκτυπο σε πολλές πτυχές της υγείας μας.
Το δέος είναι το συναίσθημα που νιώθουμε όταν γινόμαστε μάρτυρες κάποιου πράγματος απέραντου και βαθιού που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως. Θα μπορούσε να είναι ένα έργο τέχνης, ένα ανθρώπινο επίτευγμα όπως η γέννηση ενός παιδιού, ή ένα θαύμα της φύσης. Η εμπειρία αυτή αλλάζει την αντίληψή μας, προκαλώντας συχνά μια σωματική αντίδραση, όπως δάκρυα ή ρίγη. Όμως, κάνει πολλά περισσότερα στο παρασκήνιο.
«Μία από τις πιο σταθερές ιδιότητες του δέους είναι η αίσθηση ότι είμαστε μικροί, ότι τα προσωπικά μας ζητήματα, τα προβλήματα και η ζωή μας είναι ασήμαντα στη γενικότερη εικόνα των πραγμάτων», λέει η Michelle Shiota, καθηγήτρια κοινωνικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα στις ΗΠΑ και επί χρόνια ερευνήτρια του δέους. «Αυτό είναι εξαιρετικό για την ψυχική υγεία, επειδή συνειδητοποιούμε ότι ίσως κάποια από τα πράγματα που μας προκαλούν τόση στενοχώρια δεν είναι τελικά και τόσο σημαντικά».
Η εστίαση στον εαυτό μας μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική σκέψη και άγχος, αλλά όταν κολλάμε σε αρνητικούς κύκλους σκέψεων, τα γεγονότα που προκαλούν δέος μπορούν να κερδίσουν την προσοχή μας, σπάζοντας τον κύκλο και επαναφέροντάς μας στο παρόν.
Οι έρευνες έχουν δείξει ότι αυτή η αλλαγή οπτικής εμπνέει επίσης περισσότερο κοινωνική συμπεριφορά, όπως ο εθελοντισμός, και μια μεγαλύτερη αίσθηση σκοπού στη ζωή.
Η επίδραση του δέους
Αν και το δέος μπορεί να βρεθεί σε πολλές πτυχές της ζωής, από την πνευματικότητα και την ηθική ομορφιά μέχρι την υπέροχη μουσική ή τον οπτικό σχεδιασμό, οι έρευνες δείχνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι διαπιστώνουν πως η φύση είναι εκείνη που το εμπνέει περισσότερο.
Τα ηλιοβασιλέματα και οι ανατολές είναι τα κορυφαία παραδείγματα αυτού, σύμφωνα με μια μελέτη του 2023. Μέτρησε τις αντιδράσεις περισσότερων από 2.500 συμμετεχόντων σε εικόνες διαφορετικών φυσικών περιβαλλόντων.
«Τα ηλιοβασιλέματα είναι εξαιρετικά όμορφα [και] η ομορφιά τείνει να προκαλεί δέος», λέει η Jennifer Stellar, ψυχολόγος-ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο στον Καναδά.
Η ίδια μελετά τις επιδράσεις των θετικών συναισθημάτων στην υγεία και την ευεξία. «[Τα ηλιοβασιλέματα έχουν] ένα είδος ομορφιάς που είναι απίστευτα καθηλωτικό, μεγάλου μεγέθους και ασυνήθιστο, αν σκεφτεί κανείς πώς μοιάζει συνήθως ο ουρανός».
Ενισχύοντας το δέος στο μέγιστο
Εκτός από το να μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα, ένα σαγηνευτικό ηλιοβασίλεμα μπορεί να τονώσει τη νοητική μας δύναμη, αυξάνοντας τη συγκράτηση πληροφοριών. Σε μια εποχή όπου οι περισπασμοί, που τροφοδοτούνται από την τεχνολογία αφθονούν, αυτή είναι μια ευπρόσδεκτη ιδέα.
Για παράδειγμα, σε ένα πείραμα για να διαπιστωθεί αν το δέος βοηθά τους ανθρώπους να συγκρατούν καλύτερα τις πληροφορίες, η Shiota ζήτησε από τους συμμετέχοντες να παρακολουθήσουν τρεις ταινίες, μία εκ των οποίων ήταν μια επιστημονική ταινία που προκαλούσε δέος. Στη συνέχεια άκουσαν μια ιστορία και τους ζητήθηκε να ανακαλέσουν αμέσως λεπτομέρειες σχετικά με αυτήν. Οι συμμετέχοντες που είχαν παρακολουθήσει την επιστημονική ταινία είχαν με διαφορά την πιο ακριβή ανάκληση.
Δεν έχει γίνει ακόμα κατανοητό τι συμβαίνει στον εγκέφαλο για να παράγει ένα τέτοιο αποτέλεσμα, λέει η Stellar. Ίσως οι άνθρωποι να είναι πιο συγκεντρωμένοι σε αυτό που συμβαίνει μπροστά τους επειδή το πράγμα που προκαλεί δέος έχει τραβήξει την προσοχή τους.
Οι έρευνες δείχνουν επίσης ότι οι συχνές δόσεις δέους θα μπορούσαν να προσφέρουν σοβαρά οφέλη για την ψυχική υγεία. Μια μελέτη, για παράδειγμα, διαπίστωσε ότι η τακτική βίωση του δέους βοήθησε στη μείωση του οξέος και του χρόνιου στρες που βίωσαν οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19.
Μια καθημερινή δόση
Σε μια άλλη μελέτη, οι ερευνητές ζήτησαν από μια ομάδα ηλικιωμένων να προσπαθήσουν να βιώσουν στιγμές δέους –από τη λάμψη των φθινοπωρινών φύλλων μέχρι το βλέμμα του θαυμασμού στο πρόσωπο ενός παιδιού– κατά τη διάρκεια σύντομων εβδομαδιαίων περιπάτων. Μετά από οκτώ εβδομάδες, οι απαντήσεις τους σε μια έρευνα σχετικά με το τι ένιωσαν και είδαν στους περιπάτους τους ήταν πολύ πιο εξωστρεφείς και περιγραφικές σε σύγκριση με εκείνες μιας ομάδας ελέγχου, από την οποία δεν είχε ζητηθεί να αναζητήσει το δέος.
Το να πετύχει κανείς ένα ηλιοβασίλεμα ενώ κάνει παράλληλα έναν περίπατο στη φύση μπορεί να λειτουργήσει ως μια υπέρ-ενισχυμένη δόση δέους.
«Η φύση έχει οφέλη [για την υγεία], και τα ηλιοβασιλέματα, τα οποία είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακά φυσικά γεγονότα, έχουν τα δικά τους οφέλη, οπότε η εικασία μου θα ήταν ότι τα ηλιοβασιλέματα είναι ιδιαίτερα ευεργετικά σε σύγκριση με γεγονότα που δεν σχετίζονται με τη φύση», λέει η Stellar.
Δεδομένου ότι τα ηλιοβασιλέματα προκαλούν αξιόπιστα δέος, μπορούν να μας προσφέρουν μια καθημερινή δόση από τα οφέλη που μπορεί να παρέχει αυτό το συναίσθημα στην υγεία.
Η συχνότερη εμπειρία του δέους φαίνεται επίσης να έχει ευρύτερα οφέλη για την υγεία. Σε μια μελέτη 200 ατόμων, η Stellar διαπίστωσε ότι όσοι ανέφεραν ότι βίωναν συχνά θετικά συναισθήματα όπως η χαρά και το δέος, είχαν σταθερά τα χαμηλότερα επίπεδα κυτταροκινών, οι οποίες αποτελούν δείκτες φλεγμονής στο σώμα. «Οι άνθρωποι που έχουν υψηλότερα χρόνια επίπεδα αυτών των δεικτών τείνουν να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη, καρδιαγγειακές παθήσεις και κατάθλιψη», σημειώνει η Stellar.
Δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα γιατί το δέος έχει αυτή την επίδραση στις κυτταροκίνες. «Ίσως οφείλεται στην αίσθηση σύνδεσης που νιώθουν οι άνθρωποι, καθώς η κοινωνική υποστήριξη και η σύνδεση μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των προφλεγμονωδών κυτταροκινών», λέει η Stellar. «Μπορεί επίσης να οφείλεται στην ικανότητά του να μειώνει το στρες».
Ένας καλύτερος νυχτερινός ύπνος
Ο τρόπος με τον οποίο ο κύκλος του ήλιου ρυθμίζει τον κιρκάδιο ρυθμό μας μπορεί επίσης να έπαιξε ρόλο στην πιο χαλαρή μου κατάσταση εκείνο το βράδυ.
Η έκθεση στη φυσική εξέλιξη του ηλιακού φωτός, από την ανατολή έως το ηλιοβασίλεμα, έχει άμεσο αντίκτυπο στην ψυχική και σωματική μας υγεία. Έχει αποδειχθεί ότι βοηθά στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού μας –του φυσικού κύκλου ύπνου-αφύπνισης που επαναλαμβάνεται κάθε 24 ώρες– βελτιώνοντας τελικά την ποιότητα του ύπνου. Όταν ο κιρκάδιος ρυθμός είναι ευθυγραμμισμένος με το φυσικό μας περιβάλλον, η επίφυση του εγκεφάλου μας γνωρίζει πότε και πόση μελατονίνη πρέπει να παράγει για να προετοιμάσει το σώμα για ξεκούραση.
Images: Shutterstock.com
Διαβάστε ακόμη: Γιατί η θάλασσα μας ηρεμεί; Τα επιστημονικά οφέλη της θάλασσας στην ψυχική υγεία
