Από τον δρόμο στο μουσείο, από το εφήμερο στο αρχείο: η έκθεση «Ορέστης Πάγκαλος. Έργα, γκραφίτι, αρχείο» στο MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών φωτίζει τέσσερις δεκαετίες street art, underground κουλτούρας και αστικής μνήμης.
Τι συμβαίνει σε ένα γκραφίτι όταν ο τοίχος στον οποίο γεννήθηκε γκρεμιστεί; Όταν μια τοιχογραφία καλυφθεί ή όταν ένα έργο του δημόσιου χώρου πάψει να υπάρχει; Και πώς μπορεί ένα κατεξοχήν εφήμερο καλλιτεχνικό ιδίωμα, που ανήκει στον δρόμο και στην ελεύθερη έκφραση της πόλης, να αποκτήσει θέση μέσα σε ένα μουσείο; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που βρίσκονται στον πυρήνα της έκθεσης «Ορέστης Πάγκαλος. Έργα, γκραφίτι, αρχείο», η οποία παρουσιάζεται στο MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, από τις 27 Αυγούστου έως τις 4 Οκτωβρίου 2026.
Η έκθεση δεν επιχειρεί να αφηγηθεί μια γραμμική ιστορία του graffiti, ούτε να λειτουργήσει ως μια συμβατική αναδρομή στην εξέλιξη της street art. Αντίθετα, ο Ορέστης Πάγκαλος προτείνει μια μη γραμμική ανάγνωση της underground κουλτούρας της Θεσσαλονίκης, ανασυνθέτοντας μέσα από έργα, φωτογραφίες, αντικείμενα, εκδόσεις, συλλογές και θραύσματα του αστικού και φυσικού τοπίου μια διαφορετική ανθρωπογεωγραφία της πόλης.
Αναλώσιμα, εγκατάσταση στην έκθεση Άλλοι Τόποι, 1η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη, 2007
Από τον δρόμο στο μουσείο
Από τις πρώτες ανεπίσημες γραφές πάνω σε σπήλαια, δέντρα και τοίχους μέχρι την έκρηξη του γκραφίτι στις γκετοποιημένες γειτονιές της Φιλαδέλφειας και της Νέας Υόρκης τη δεκαετία του ’60 και, αργότερα, τη θεσμοποίηση της street art μέσα από φεστιβάλ στην Ελλάδα, το graffiti έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες και επιδραστικές μορφές τέχνης του δρόμου.
Στη Θεσσαλονίκη, η ιστορία αυτή έχει τη δική της ξεχωριστή διαδρομή. Και ο Ορέστης Πάγκαλος βρίσκεται εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες στο επίκεντρό της. Από το 1993, όταν ξεκίνησε την ενεργό του δράση στην τέχνη του δρόμου, μέχρι σήμερα, έχει δημιουργήσει εκατοντάδες τοιχογραφίες και δεκάδες δημόσιες εγκαταστάσεις, συμβάλλοντας όχι μόνο στη διαμόρφωση της ελληνικής σκηνής του graffiti, αλλά και στην καταγραφή και ιστορική της τεκμηρίωση.
Η έκθεση στο MOMUS μεταφέρει αυτή την πορεία από τον δημόσιο χώρο στον εκθεσιακό, χωρίς όμως να αποκόπτει το έργο από την αρχική του συνθήκη. Αντίθετα, το αρχείο λειτουργεί ως ένας τρόπος να διατηρηθεί ζωντανή η μνήμη όσων υπήρξαν, ακόμη κι αν σήμερα δεν υπάρχουν.
Ένα αρχείο τεσσάρων δεκαετιών
Περισσότερες από 500 φωτογραφίες από τοιχογραφίες και γκραφίτι, δεκάδες φωτογραφικά τεκμήρια από εγκαταστάσεις σε εκθέσεις και δημόσιους χώρους, αντικείμενα που συλλέχθηκαν από τον δρόμο, προβολές, βίντεο και ιστορικό αρχειακό υλικό συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο σύνολο που εκτείνεται σε τέσσερις δεκαετίες.
Το υλικό προέρχεται από μια εντυπωσιακή γεωγραφική διαδρομή: 14 χώρες, 17 ευρωπαϊκές και 30 ελληνικές πόλεις και περιοχές. Ανάμεσα στα τεκμήρια ξεχωρίζουν πρωτότυπα και αδημοσίευτα φωτογραφικά ντοκουμέντα, από τα πρώτα graffiti του Πάγκαλου το 1993 έως τις εγκαταστάσεις και τις εκθεσιακές του παρεμβάσεις.
Εδώ, το αρχείο δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως καταγραφή. Γίνεται ένα ζωντανό πεδίο μνήμης. Τα ίχνη του δρόμου, τα αντικείμενα που αποσπάστηκαν από τον αστικό ιστό, οι εικόνες έργων που ενδέχεται να έχουν πλέον χαθεί και τα θραύσματα μιας ολόκληρης υποκουλτούρας λειτουργούν ως ισότιμες εκδοχές ενός συλλογικού παρελθόντος.
Έτσι, η πόλη μετατρέπεται σε ένα παλίμψηστο, όπου κάθε νέα γραφή δεν ακυρώνει απαραίτητα την προηγούμενη, αλλά προσθέτει ένα ακόμη στρώμα στην ιστορία του τόπου.
Εγκατάσταση σε δημόσιο χώρο, Θεσσαλονίκη, 2019
Η Θεσσαλονίκη ως ζωντανό έργο τέχνης
Η ιδιαίτερη σημασία της έκθεσης βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη σχέση ανάμεσα στο γκραφίτι, την πόλη και τη μνήμη. Το έργο του Πάγκαλου δεν περιορίζεται στην αισθητική της τοιχογραφίας. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι οικειοποιούνται τον δημόσιο χώρο, τον μετασχηματίζουν και αφήνουν πάνω του το προσωπικό και συλλογικό τους αποτύπωμα.
Ως αρχιτέκτονας και εικαστικός, ο Πάγκαλος κινείται ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη, την αρχιτεκτονική, τη θεωρία και τον δημόσιο χώρο, συνδυάζοντας την καλλιτεχνική πρακτική με την έρευνα, τη συγγραφή, τις εκδόσεις και την πανεπιστημιακή διδασκαλία. Από το 2017 διδάσκει σε μεταπτυχιακά προγράμματα ελληνικών πανεπιστημίων, ενώ από το 2022 διδάσκει στο Τμήμα Πολιτισμού, Δημιουργικών Μέσων και Βιομηχανιών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Η έκθεση στο MOMUS αποτυπώνει, επομένως, όχι μόνο μια προσωπική καλλιτεχνική διαδρομή, αλλά και ένα κομμάτι της νεότερης οπτικής ιστορίας της Θεσσαλονίκης.
Meet the Artist
Στο πλαίσιο της έκθεσης, την Παρασκευή 17 Σεπτεμβρίου 2026, στις 18:00, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να περιηγηθεί στην έκθεση μαζί με τον Ορέστη Πάγκαλο και τους επιμελητές Αρετή Λεοπούλου, Αναπληρώτρια Καλλιτεχνική Διευθύντρια MOMUS-Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, και Θοδωρή Μάρκογλου, Ιστορικό της Τέχνης και Επιμελητή MOMUS.
Η ξενάγηση θα εστιάσει στις θεματικές της έκθεσης, στις υποκουλτούρες της Θεσσαλονίκης και στον τρόπο με τον οποίο αυτές εκφράστηκαν και συνεχίζουν να εκφράζονται μέσα στην πόλη.
Πληροφορίες
Η έκθεση παρουσιάζεται στο MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, στην Αποθήκη Β1, Προβλήτα Α΄, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 27 Αυγούστου στις 20:00.
Επιμέλεια: Αρετή Λεοπούλου & Θοδωρής Μάρκογλου
Διάρκεια: 27 Αυγούστου – 4 Οκτωβρίου 2026
Ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή 10:00–18:00 & Πέμπτη 12:00–20:00.
Η έκδοση εισιτηρίων για το Meet the Artist πραγματοποιείται διαδικτυακά ή από την Υποδοχή του Μουσείου. Ισχύουν μειωμένες τιμές για συγκεκριμένες κατηγορίες, με την απαραίτητη προσκόμιση σχετικής ταυτότητας ή κάρτας.
Κεντρική εικόνα: Γκραφίτι του Ορέστη Πάγκαλου με στίχους του μουσικού λ.ο.σ. στο ναυάγιο, Γύθειο, 2018
