Μια μελέτη στην Πολωνία διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που είναι δεκτικοί (agreeable), έχουν πνευματική περιέργεια και υιοθετούν θετικούς κανόνες αμοιβαιότητας, είναι λιγότερο πιθανό να αντικειμενοποιούν τους άλλους.
Αντίθετα, όσοι έχουν τάση να εκμεταλλεύονται τους γύρω τους και άτομα με έντονο το αίσθημα του δικαιωματισμού (entitlement), ήταν πιο πιθανό να προβαίνουν σε αντικειμενοποίηση. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Current Issues in Personality Psychology.
Η αντικειμενοποίηση των ανθρώπων είναι η πράξη του να μεταχειρίζεται κανείς ένα άτομο κυρίως ως αντικείμενο και όχι ως ένα πλήρες ανθρώπινο ον με σκέψεις, συναισθήματα και αυτονομία. Περιλαμβάνει την αναγωγή κάποιου στο σώμα του, την εμφάνιση, τη χρησιμότητα ή σε ένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό (ή σύνολο χαρακτηριστικών), αγνοώντας την ατομικότητά του. Η αντικειμενοποίηση συζητείται συχνότερα σε σχέση με τη σεξουαλική αντικειμενοποίηση. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί στους εργασιακούς χώρους, στην πολιτική ή στις καθημερινές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
Γιατί αντικειμενοποιούμε τους άλλους;
Οι άνθρωποι αντικειμενοποιούν τους άλλους για διάφορους λόγους, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών προτύπων που δίνουν έμφαση στο κύρος, την ομορφιά ή την παραγωγικότητα έναντι των εσωτερικών ποιοτήτων. Τα media και η διαφήμιση συχνά ενισχύουν αυτή την τάση, παρουσιάζοντας τους ανθρώπους ως προϊόντα προς αξιολόγηση ή κατανάλωση.
Ψυχολογικά, η αντικειμενοποίηση μπορεί να απλοποιήσει την κοινωνική αντίληψη, μετατρέποντας σύνθετα άτομα σε ευκολότερες κατηγορίες. Μπορεί επίσης να εξυπηρετεί δυναμικές εξουσίας, καθώς το να βλέπει κανείς κάποιον ως αντικείμενο καθιστά ευκολότερο τον έλεγχο, την εκμετάλλευση ή την απόρριψή του.
Η μεθοδολογία της έρευνας
Η επικεφαλής της μελέτης Kinga Lachowicz-Tabaczek και οι συνεργάτες της θέλησαν να προσδιορίσουν τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που σχετίζονται με τη γενική τάση αντικειμενοποίησης. Όρισαν την αντικειμενοποίηση ως την τάση να αντιλαμβάνεται κανείς τους άλλους – ανεξαρτήτως πλαισίου – με έναν περιοριστικό, εργαλειακό και απανθρωποποιημένο τρόπο.
- Εργαλειακός: Η αντίληψη των ατόμων μόνο ως χρήσιμων αντικειμένων.
- Απανθρωποποιημένος: Η αντίληψή τους ως μη-υποκείμενα, στερούμενα υποκειμενικότητας και μοναδικότητας.
Στη μελέτη συμμετείχαν 372 Πολωνοί ενήλικες, οι οποίοι συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια που αξιολογούσαν:
- Τα χαρακτηριστικά της πεντάδας της προσωπικότητας (Big Five).
- Τη σκοτεινή τριάδα (ναρκισσισμός, ψυχοπάθεια, μακιαβελισμός).
- Τον ευάλωτο ναρκισσισμό και τον ψυχολογικό δικαιωματισμό.
- Τη διαπροσωπική εκμετάλλευση και τους κανόνες αμοιβαιότητας.
Τα βασικά ευρήματα
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:
- Θετικά χαρακτηριστικά: Άτομα με υψηλή δεκτικότητα (συμπάθεια, εμπιστοσύνη, ενδιαφέρον για τους άλλους) και εκείνα που πιστεύουν στη θετική αμοιβαιότητα (ανταπόδοση του καλού), ήταν λιγότερο πιθανό να αντικειμενοποιούν. Η πνευματική περιέργεια είχε επίσης μια ασθενή αρνητική συσχέτιση με την αντικειμενοποίηση.
- Αρνητικά χαρακτηριστικά: Άτομα με τάση προς την εκμετάλλευση και έντονο αίσθημα δικαιωματισμού (η πεποίθηση ότι αξίζουν ειδική μεταχείριση χωρίς απαραίτητα να την κερδίσουν) είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες να αντικειμενοποιούν τους γύρω τους.
- Σκοτεινή τριάδα: Ο ναρκισσισμός, η ψυχοπάθεια και ο μακιαβελισμός συνδέθηκαν επίσης με την αντικειμενοποίηση.
- Φύλο και αμοιβαιότητα: Οι άνδρες ήταν ελαφρώς πιο επιρρεπείς στην αντικειμενοποίηση από τις γυναίκες. Όπως και τα άτομα που υιοθετούν κανόνες αρνητικής αμοιβαιότητας (την πεποίθηση ότι πρέπει να εκδικούνται ή να ανταποδίδουν το κακό).
Συμπέρασμα: Η τάση για αντικειμενοποίηση προβλέπεται κυρίως από την απροθυμία διατήρησης θετικών σχέσεων, το χαμηλό πνευματικό άνοιγμα, τον υψηλό δικαιωματισμό και την τάση για εκμετάλλευση.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, καθώς η μελέτη είναι συσχετιστική. Δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίου-αποτελέσματος, αλλά προσφέρει σημαντικό φως στο ψυχολογικό υπόβαθρο αυτής της συμπεριφοράς.
All images: shutterstock.com
Διαβάστε ακόμη: Situationships και ο φόβος της μοναξιάς στους νέους ενήλικες
